Sen hangi tür kapitalistsin? -1-

Not: Tamam tamam. Başlığı okuyunca bazı arkadaşların yazıya karşı şimdiden antipatik bir tavır takındığının farkındayım. Bu yazı dizisinde, kapitalist kelimesinin kendisi bile bazı Türk kardeşlerime yaratıcı küfürler üretmede ne kadar yardımcı olduğundan bahsetmeyeceğim. Ya da kapitalist olmanın iyi ya da kötü taraflarından. Kapitalist kelimesini sadece durum tespiti yapmada bize yardımcı olacak güzel bir kelime olduğu için seçtim. Maddi ya da manevi her şeye her olaya kapital olarak bakan bir yaklaşımdan bahsedeceğim biraz.

Bu gün hayata Max Weber’in baktığı açıdan bakıp hayatımızı analiz etmeye ne dersiniz? 20. yüzyılın en etkileyici düşünürlerinden birisi olan Weber ki beni de çok etkilemiştir kendisi, 1905 yılında yazdığı Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu adlı kitabında, kapitalizm üzerine çığır açan fikirler ortaya atmış, kapitalizmin doğuşu ile Avrupa’da reform sonrası oluşan yeni Calvinist (önemli bir Protestan mezhebi) ahlakının birbirine paralel sürecini aydınlatmaya çalışmıştır. Weber’e göre, Calvinist ahlakı ile kapitalizmin doğuşu arasında bire bir bağlantı vardır. Calvinist ahlakı, tüm hayatın Tanrı’ya adanmasını ve Tanrı’nın emrettiği şekilde yaşanmasını şart koşmuştur. Tanrı’ya adanan hayatın daha iyi ve güzel olması için ellerinden geleni yapan Calvinist’ler yeni bir çalışma ahlakı oluşturmuşlardır. Rasyonel ekonomik kazanç peşinde koşmak bu ahlakın en önemli unsurudur. Weber bu çalışma ahlakının kapitalizmin sonucu olarak değil kapitalizmin doğmasını sağlayan en büyük faktör olarak görmüştür. Diğer bir deyişle Weber, kapitalizmin Calvinist çalışma ahlakının hedefi olarak değil sadece bir ürünü olduğu iddia eder.
Kapitalizmin doğuşundan biraz bahsettikten sonra, kapitalizmin evrim geçirmiş formlarından biraz bahsedelim.

Kapitalizme karşı en büyük başkalıdırıyı Karl Marx başlatmış, işçinin ve devletin egemen olmasını öngören bir yapının asli unsur olması gerektiğini iddia etmişti. Komunizm dediğimiz bu akıma devlet kapitalizmi ya da işçi kapitalizmi desek herhalde pek de yanlış olmaz herhalde. Buradaki asli unsur, devlet ya da işçi için rasyonel ekonomik kazanç peşinde koşmaktır.
Bizden bir örnek verecek olursak, Kayseri’nin son yıllarda geçirdiği önemli değişimden bahsedebiliriz. Kayseri’deki Anadolu muhafazakarlığından girişimci bir ruhun nasıl oluştuğunu düşünenler Weber’in söylediklerini tekrar gözden geçirebilirler. Weber’e ithafen İslam Kalvinizmi (Islamic Calvinism) olarak adlandırılan Anadolu’daki bu değişim sürecinde Protestanlara benzer bir iş ahlakı oluşmaya başlamıştır. Namaz kılmak ile Vietnam’a mobilya ihraç etmek arasındaki manevi uçurumun kaybolmaya yüz tuttuğu bu ahlaki transformasyon sürecinde her türlü eylemin gerçekleştirilme sebeplerinin en derinlerinde Tanrı’ya hoş görünme çabası olduğunu görmek hiç de zor değil.

Zamanla kapitalist olmaya giden yolda aşırı hız yapılmaya başlanmış, hedefe ulaşmak için aşırıya kaçılmış, kazaya neden olabilecek noktalara gelinmiştir. Vahşi kapitalizm ve komunizm’de bürokrasinin otokratik-oligarşik bir yapı oluşturması buna en güzel örnektir. Weber’in fikirlerinin ışığında ilerlediğimizde, Tanrı’ya olan inancının bir yansıması olarak gördüğü ekonomik kazanç için hiç de rasyonel olmayan yöntemler kullanmaya başlayan vahşi kapitalist, kolaycı bir yaklaşımla Tanrı’ya ulaşmak için araç olarak gördüğü ekonomik kazancı Tanrı yerine koymuştur. Devlet kapitalizmi olarak adlandırdığımız Komunizm’de de benzer süreç, oligarşik bürokrasinin devlete egemen olmasıyla sonuçlanmıştır.

Hangi türden olursa olsun yukarıdaki örneklerden anlıyoruz ki, kapitalisti diğer insanlardan ayıran en önemli özelliği belli bir ideali için rasyonel ekonomik kazanç peşinde koşmasıdır. Bu yazı dizisinde bizi ilgilendiren kapitalizm’in kendisi değil, onun var olmasını sağlayan ideallerdir. Diğer yazımızda mikro anlamda ideallere giriş yapalım…

8 Yorum

Yorum Yaz

İsminiz (required) :
E-posta (required) :
Web Site :
Yorum :